راستش رو بخوای، خودم اولش فکر میکردم تعویض روغن یه چیز اضافیه و اگه چند ماه هم دیر بشه اتفاق خاصی نمیافته. یه بار به خاطر شلوغی کار، تعویض روغن موتورم رو یه مدت عقب انداختم. اولش هیچی نفهمیدم، فقط یه چند وقت بعدش دیدم موتور یهجوری شده، صداش عوض شده و انگار قبلاً اینقدر قدرت نداشت. رفتم پیش مکانیک و اونجا فهمیدم دقیقاً همین تاخیر تو عوض کردن روغن باعث این وضع شده.
برای همین گفتم بنویسم که اگه شما هم مثل من فکر میکنید تعویض روغن یه کار اختیاریه، بدونید که اینطوری نیست. تو این مقاله میگم که اگه روغن رو دیر عوض کنی چه بلایی سر موتور میاد و چه علائمی نشون میده که وقتشه بری تعویض روغن.
روغن موتور اصلاً چیکار میکنه؟
قبل از اینکه بریم سراغ خرابیها، بذار بگم روغن دقیقاً چیکار میکنه که اینقدر مهمه:
- لیز میکنه: بین قطعاتی که تو موتور دائم دارن با سرعت بالا حرکت میکنن، یه لایه نازک ایجاد میکنه که مستقیم به هم نخورن و ساییده نشن.
- کمک میکنه خنک بمونه: موتور موقع کار کردن خیلی داغ میشه و روغن یه بخشی از این گرما رو با خودش میبره.
- کثیفیها رو جمع میکنه: موقع سوختن بنزین، یه سری ذرات ریز و دوده تولید میشه که روغن اونها رو جمع میکنه و میفرسته سمت فیلتر.
مشکل از اونجا شروع میشه که روغن با گذشت زمان کهنه میشه و دیگه نمیتونه این سه تا کار رو درست انجام بده.
اگه دیر عوضش کنی چی میشه؟
توی پلاس موتو ما قبلا یک مقاله در مورد بهترین زمان تعویض روغن موتورسیکلت نوشتیم که میتوننید اونو هم بخونید و بهتون کمک میکنه تا در زمان مناسب این کار انجام بدین.
۱. قطعات داخل موتور زودتر ساییده میشن
وقتی روغن کهنه بشه، دیگه اون لایه محافظ خوب رو بین پیستون و سیلندر و یاتاقانها ایجاد نمیکنه. یعنی این قطعات یهجورایی به هم میسایند. اولش شاید چیزی حس نکنی، ولی این کار هر روز و هزار بار تکرار میشه و کمکم قطعات داخل موتور خرابتر میشن و عمر موتور کوتاهتر میشه.
۲. موتور بیشتر داغ میکنه
گفتم که روغن یه بخشی از گرمای موتور رو خنک میکنه. وقتی کیفیتش افت کنه، این کار رو هم خوب انجام نمیده و موتور بیشتر از حد معمول داغ میکنه. این داغکردن اضافه هم به بقیه قطعات موتور فشار میاره.
۳. کثیفیها جمع میشن و مسیر روغن رو میبندن
روغن با گذشت زمان پر از ذرات ریز و دوده میشه. اگه عوضش نکنی، این کثیفیها بهجای اینکه فیلتر بشن، دوباره با روغن تو مسیرهای باریک داخل موتور میچرخن و ممکنه این مسیرها رو کمکم ببندن.
۴. موتور ضعیفتر میشه و بنزین بیشتر میخوره
وقتی همه اینها اتفاق بیفته، خود موتور هم ضعیفتر کار میکنه؛ یعنی صدای عجیب میده، گاز دادنش سنگینتر میشه و بنزین بیشتری میخوره بدون اینکه قدرت بیشتری بده. من خودم اولین چیزی که فهمیدم همین بود؛ موتورم دیگه اون شتاب قبلی رو نداشت.
۵. بدترین حالت: گیرپاژ کردن موتور
اگه واقعاً خیلی دیر بشه یا روغن کلاً ته بکشه، ممکنه لیزی کاملاً از بین بره و قطعات داخل موتور به هم بچسبن؛ به این میگن گیرپاژ کردن. موتور یهو از کار میافته، حتی ممکنه وسط رانندگی این اتفاق بیفته. تعمیرش هم معمولاً خیلی گرون تموم میشه و بعضی وقتا باید کل موتور رو عوض کنی.
چه علائمی نشون میده وقتشه روغن رو عوض کنی؟
- چراغ روغن رو داشبورد روشن شده
- موتور صدای عجیب یا تیکتیک میده
- شتاب و قدرت موتور کم شده
- بنزین بیشتر از قبل مصرف میکنی بدون هیچ دلیل خاصی
- وقتی روغن رو چک میکنی، رنگش خیلی تیره و کثیفه
اگه هرکدوم از اینها رو دیدی، بهتره زودتر برو یه نگاه به روغن موتورت بنداز.
پس کی باید روغن رو عوض کنیم؟
بستگی داره روغنت چه نوعیه:
| نوع روغن | هر چند وقت عوضش کنی |
|---|---|
| معمولی (معدنی) | هر ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ کیلومتر |
| نیمهسنتتیک | هر ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ کیلومتر |
| سنتتیک (تمام مصنوعی) | هر ۴۰۰۰ تا ۶۰۰۰ کیلومتر |
یه نکته هم بگم: حتی اگه کیلومتر زیادی نرفتی، اگه بیشتر از ۶ ماه از آخرین تعویض گذشته، بازم بهتره عوضش کنی. چون روغن حتی وقتی موتور کار نمیکنه هم با گذشت زمان کیفیتش کم میشه.
تو گرما و سرما چطوری باید حساب کنیم؟
این یه چیزیه که خیلیا بهش توجه نمیکنن ولی خیلی مهمه. هوای گرم و سرد جفتشون رو روغن اثر میذارن، فقط جوری متفاوت.
تابستون
تو گرما، موتور خودش داغتر کار میکنه و همین باعث میشه روغن سریعتر از حالت عادی افت کنه و رقیق بشه. وقتی روغن رقیق بشه، اون لایه محافظش هم ضعیفتر میشه، مخصوصاً وقتی تو ترافیک یا مسیر طولانی هستی. برای همین تو تابستون بهتره تعویض روغن رو یکم زودتر از حد معمول انجام بدی؛ یعنی بهجای اینکه صبر کنی تا آخر بازه توصیهشده، همون اوایل بازه عوضش کن. تو این فصل سطح روغن رو هم بیشتر چک کن، چون تو گرما مصرف روغن معمولاً بیشتر میشه.
زمستون
تو سرما مشکل برعکسه؛ روغن غلیظ میشه. وقتی موتور مدتی خاموش بوده و هوا سرده، همون چند ثانیه اول که استارت میزنی، روغن هنوز درست به همهجا نرسیده و بیشترین سایش موتور معمولاً همین چند ثانیه اوله. برای همین تو زمستون خوبه از روغنی استفاده کنی که برای سرما مناسب باشه (تو دفترچه راهنمای موتور یا روی خود بطری روغن، این مشخصات نوشته شده) و قبل از حرکت چند دقیقه بذار موتور درجا گرم بشه. از نظر بازه تعویض هم، اگه بیشتر مسیرهای کوتاه شهری میری و مدام استارت و خاموش میکنی، بهتره تعویض رو یکم زودتر انجام بدی، چون تو مسیرهای کوتاه موتور فرصت نمیکنه کامل گرم بشه.
بطور خلاصه تابستون بیشتر مراقب افت سریع روغن باش و زودتر عوضش کن، زمستون هم بیشتر مراقب باش روغن مناسب سرما بزنی و قبل از حرکت موتور رو گرم کنی.
خب درنتیجه حالا اگر روغن موتور سیکلت را بهموقع عوض نکنیم چی میشه؟
تعویض بهموقع روغن، یه کار خیلی ساده و کمهزینهست ولی تاثیرش رو عمر موتور خیلی زیاده. من خودم با تجربه فهمیدم که این کار رو دیر انجام بدی، اولش شاید چیز خاصی حس نکنی ولی کمکم موتور ضعیفتر میشه و اگه خیلی دیر بشه، ممکنه کار به گیرپاژ و تعمیر گرونقیمت بکشه. بهترین کار اینه که دفترچه راهنمای موتورت رو چک کنی و به بازهای که سازنده گفته پایبند باشی.